Zrozumienie budowy jachtu żaglowego to pierwszy krok do bezpiecznego i świadomego żeglowania. Każdy jacht, niezależnie od swojej wielkości czy typu, składa się z kilku kluczowych elementów, które wspólnie tworzą spójną całość i odpowiadają za stabilność, sterowność oraz skuteczny napęd.
1. KADŁUB
Kadłub to najważniejszy element konstrukcyjny każdej żaglówki. To właśnie dzięki swoim właściwościom wypornościowym oraz specjalnym komorom kadłub unosi się na wodzie i zachowuje niezatapialność. Co więcej, niezależnie od wielkości czy typu łódki, kadłub składa się z kilku podstawowych części:
Dziób – czyli przednia część łódki.
Rufa – tylna część kadłuba.
Burta – bok kadłuba, z podziałem na lewą i prawą burtę.
Dno – spód kadłuba.
Kokpit – miejsce, w którym siedzi załoga i skąd prowadzi się większość operacji podczas żeglowania.
Pokład – wierzchnia część kadłuba, po której poruszamy się podczas pracy na jachcie.
2. TAKIELUNEK
Takielunek obejmuje wszystkie elementy odpowiedzialne za napęd żaglówki, a zaliczamy do niego zarówno omasztowanie, jak i olinowanie.
OMASZTOWANIE dzieli się na część stałą oraz ruchomą. Do omasztowania stałego zaliczamy maszt, natomiast do ruchomego — bom. To właśnie na maszcie wciągane są żagle i w dużej mierze to on decyduje o możliwości pracy całego ożaglowania. Z kolei do bomu przymocowane są jeden, często dwa rogi grota, co pozwala na odpowiednie ustawienie żagla względem kierunku wiatru.
Elementy masztu i bomu:
Top masztu – jego górna część.
Pięta masztu – dolna część masztu osadzona w pokładzie lub stopie masztowej.
Pięta bomu – wewnętrzna część bomu połączona przegubowo z masztem.
Nok bomu – zewnętrzna końcówka bomu.
OLINOWANIE dzieli się na stałe i ruchome, a każde z nich pełni inną rolę oraz jest niezbędne do poprawnej pracy takielunku.
Olinowanie stałe składa się zazwyczaj z mocnych, stalowych linek, które utrzymują maszt w stabilnej pozycji, a jednocześnie umożliwiają zmianę jego ugięcia, wpływając tym samym na kształt żagli. Regulację ich napięcia wykonuje się przed wypłynięciem i dostosowuje do przewidywanych warunków wiatrowych. Do olinowania stałego zaliczamy:
Sztag – linka stabilizująca maszt w osi symetrii kadłuba, zabezpieczając go przed przechyleniem w stronę rufy.
Wanty (stenwanty) – po dwie na każdą burtę; stabilizują maszt w płaszczyźnie prostopadłej do kadłuba i zapobiegają przechylaniu się masztu na boki.
Salingi – metalowe rozpórki zmieniające kąt pracy want i ułatwiające kontrolowane ugięcie masztu.
Wanty kolumnowe – zapobiegają nadmiernemu wyginaniu się masztu w miejscu mocowania salingów.
Achtersztag – lina usztywniająca maszt od strony rufy.
Olinowanie ruchome składa się z miękkich lin wykorzystywanych do doraźnej zmiany kształtu żagla.
Szoty grota i foka – najważniejsze liny do kontroli kąta pracy żagli względem wiatru. Szoty grota w połączeniu z bloczkami tworzą tzw. talię grota. Szoty foka to zazwyczaj dwie oddzielne liny – po jednej na każdą burtę.
Obciągacz bomu – zapobiega podnoszeniu się bomu pod wpływem wiatru – zapina tylną krawędź żagla
Outhaul – reguluje napięcie liku dolnego i głębokość profilu żagla.
Cunningham – służy do napinania liku przedniego żagla – przesuwa środek ożaglowania w stronę masztu.
Fał grota i fał foka – liny do stawiania żagli i napinania ich przednich krawędzi.
Podsumowując regulację olinowania ruchomego wykonujemy w zależności od siły wiatru, kursu żeglowanie względem wiatru, fali i profilu żagli.
3. ŻAGLE
W prezentowanym zestawie ożaglowania typu slup znajdują się dwa trójkątne żagle, z których każdy pełni inną funkcję. Fok to żagiel przedni, natomiast grot stanowi główny, większy żagiel, przymocowany zarówno do bomu, jak i do masztu.
ROGI ŻAGLA – każdy trójkątny żagiel posiada trzy rogi:
Róg szotowy – dolny i tylny róg, do którego mocowane są szoty.
Róg halsowy – róg przedni.
Róg fałowy – róg górny, służący do podczepienia fału.
KRAWĘDZIE ŻAGLA (liki) – Trójkątne żagle posiadają trzy liki:
Lik przedni – krawędź przednia napinana przez fały i cunningham
Lik tylny (lik wolny) – krawędź tylna, napinana przez obciągacz bomu, oraz szoty
Lik dolny – dolna krawędź żagla, napinana przez outhaul oraz szoty w przypadku foka
Dodatkowo żagle są wyposażone w listwy usztywniające, które pomagają utrzymać aerodynamiczny profil żagla, szczególnie w okolicy liku tylnego.
4. URZĄDZENIE STEROWE
Urządzenie sterowe służy do kierowania żaglówką i składa się z:
Płetwy sterowej – głównego elementu odpowiadającego za zmianę kierunku płynięcia.
Rumpla – uchwytu umożliwiającego sterowanie.
Przedłużacza rumpla – elementu zwiększającego zakres ruchu rumpla.
Jarzma – elementu konstrukcyjnego łączącego płetwę sterową z kadłubem.
Fału i kontrafału płetwy sterowej – lin do jej podnoszenia i opuszczania.
- Podczas żeglowania płetwa sterowa powinna być w pełni opuszczona.
- Podczas manewrów na płytkiej wodzie — częściowo podniesiona.
- W trakcie postoju — całkowicie wyjęta z wody, aby zapobiec porastaniu glonami.
5. URZĄDZENIE MIECZOWE
Urządzenie mieczowe odpowiada za równoważenie sił działających na żagiel i przeciwdziałanie dryfowi, czyli bocznemu znoszeniu łódki przez wiatr, falę lub prąd. Składa się z:
Płetwy mieczowej
Skrzynki mieczowej, w której pracuje miecz
Fału i kontrafału mieczowego, służących do podnoszenia i opuszczania płetwy
- Podczas żeglowania miecz powinien być opuszczony — wyjątek stanowią kursy z wiatrem.
- Podczas postoju miecz, podobnie jak płetwa sterowa, powinien być wyciągnięty z wody.
5. OSPRZĘT JACHTOWY
Osprzęt jachtowy to wszystkie elementy, które usprawniają pracę załogi, przede wszystkim podczas operowania linami. Dzięki nim obsługa żagli staje się łatwiejsza, bezpieczniejsza i bardziej precyzyjna. Do najważniejszych elementów osprzętu zaliczamy:
- (a) Bloczki, które bardzo często występują kaskadowo w postaci tzw. talii — na przykład talii grota czy talii obciągacza bomu — a których główna funkcjonalność polega na zmniejszeniu oraz zmianie kierunku sił przenoszonych przez naprężoną linę.
- Do łatwiejszej pracy z linami na większych jachtach stosuje się również kabestany, które działają na zasadzie kołowrotu obracającego się wokół osi pionowej. Dzięki nim możliwe jest bezpieczne i skuteczne wybieranie lub luzowanie lin pod dużym obciążeniem.
- Mamy różnego rodzaju knagi, które służą do szybkiego zabezpieczenia, zamocowania lub utrzymania lin w stałym położeniu. Do najpopularniejszych z nich zaliczamy knagę zaciskową, często nazywaną pieskiem, knagę rożkową, knagę rowkową oraz stopery.
- Dodatkowo ważnym elementem osprzętu jest kipa, która zmienia kąt pracy liny.
- Ponadto w żeglarstwie stosujemy również popularne metalowe łączniki, takie jak karabińczyki i szekle, których używa się głównie do łączenia olinowania z bloczkami, elementami pozostałego osprzętu oraz żaglami.
CHCESZ POZNAĆ PODSTAWY ŻEGLOWANIA W PROSTEJ I PRZYSTĘPNEJ FORMIE – kliknij w link poniżej i rozpocznij przygodę już teraz!
Darmowy kurs
8 lessons
Łatwy
Ten bezpłatny mini kurs dedykowany jest dla osób, które chcą w szybki i przystępny sposób poznać podstawy żeglowania.